Wejście do rzeźni nie należy zwykle do atrakcji, które poleca się turystom. W Rzymie jest inaczej. Od początku września najciekawszy teatr, taniec i muzyka współczesna w mieście grają w pawilonach dawnego Mattatoio na Testaccio, gdzie jeszcze w latach 70. ubijano świnie. To główna scena 41. edycji Romaeuropa Festival (REF), który trwa od 8 września do 15 listopada 2026 roku.
Liczby są całkiem poważne: około 100 spektakli, 240 przedstawień, ponad tysiąc artystów i dwadzieścia miejsc rozsianych po całym mieście, od Teatro Argentina po Auditorium Parco della Musica. Festiwal prowadzi Fabrizio Grifasi. Tegoroczna edycja wpisuje się w dwie rocznice: 75 lat od wznowienia stosunków dyplomatycznych między Włochami a Niemcami i 70 lat partnerstwa Rzymu z Paryżem. To drugie miasta zawarły w 1956 roku pod skromnym hasłem „Tylko Paryż jest godny Rzymu, tylko Rzym jest godny Paryża”. Skromność nigdy nie była rzymską specjalnością.
Festiwal urodzony w akademiach
REF narodził się w 1986 roku w dwóch zagranicznych akademiach artystycznych: francuskiej w Villa Medici i niemieckiej w Villa Massimo. Założyli go Giovanni Pieraccini i Monique Veaute. Ta druga już dwa lata wcześniej, na prośbę dyrektora Akademii Francuskiej, zorganizowała festiwal w Villa Medici. Stąd w nazwie „Europa”: od początku chodziło o to, by w mieście Berniniego pokazywać sztukę, która powstaje teraz, a nie trzysta lat temu.
Najciekawsze wydarzenia do finału festiwalu
Jeśli jesteście w Rzymie w najbliższych tygodniach, oto wydarzenia, dla których warto zmienić plan wieczoru:
- 8–9 października, Teatro Argentina – Wim Vandekeybus i Ultima Vez wznawiają „What the body does not remember”, spektakl, od którego zaczęła się legenda belgijskiego zespołu.
- 11 października, Teatro Argentina – „four seasons changed” Maxa Richtera z Bryggen – Bruges Strings: kolejne podejście Richtera do Vivaldiego (dwa przedstawienia, 16:00 i 21:00).
- 15–18 października, Teatro Argentina – „Faust” Romea Castellucciego i Societas, włoska premiera. Castellucci to nazwisko, przy którym widzowie wychodzą z teatru zachwyceni albo wstrząśnięci. Bywa, że jedno i drugie.
- 21–30 października, Mattatoio – cykl „Heimat – Patria/Straniero”, czyli niemiecka dramaturgia współczesna, m.in. Elfriede Jelinek w reżyserii Ersana Mondtaga (30 października).
- 24–25 października, Teatro Vascello – „No yogurt for the dead” Tiaga Rodriguesa z NTGent.
- 2 listopada, Auditorium Parco della Musica – „The Köln Concert”, czyli legendarna improwizacja Keitha Jarretta w wykonaniu dwojga pianistów: Maki Namekawy i Thomasa Enhco.
- 8 listopada, Auditorium Parco della Musica – „Blade Runner” z muzyką Vangelisa graną na żywo do projekcji filmu.
- 10–11 listopada, Teatro Costanzi – Opera Ballet Vlaanderen w choreografiach Jana Martensa, Anne Teresy De Keersmaeker („Grosse Fuge” do Beethovena) i Christosa Papadopoulosa.
- 15 listopada, Auditorium Parco della Musica – finałowa niedziela: rano sto wiolonczel Giovanniego Sollimy, po południu kompletne Etiudy fortepianowe Philipa Glassa, wieczorem „Classical Rave Party”.
Dla rodzin z dziećmi od 30 października do 15 listopada Mattatoio zamienia się w sekcję „Kids + family” z teatrem, cyrkiem i tańcem dla najmłodszych.
Mattatoio, czyli sztuka w rzeźni
Kompleks zaprojektował Gioacchino Ersoch i zbudowano go w latach 1888–1891. Była to wówczas wzorcowa rzeźnia miejska, nowoczesna w każdym szczególe instalacji. Mięso ubijano i sprzedawano tu do 1975 roku. Po gruntownej renowacji w latach 2006–2010 pawilony przejęła kultura, a część kompleksu zajmuje dziś Akademia Sztuk Pięknych i wydział architektury Roma Tre.
Najbardziej znany jest pawilon La Pelanda, około 5000 metrów kwadratowych z kominem i zachowanymi urządzeniami technicznymi. Nazwa pochodzi od czasownika pelare: tu oparzano i oczyszczano tusze wieprzowe ze szczeciny. Dziś odbywają się tu koncerty elektroniki i spektakle taneczne, a stalowe haki pod sufitem budzą u widzów zupełnie inne skojarzenia niż sto lat temu.
Według rzymskiej tradycji właśnie robotnikom rzeźni Testaccio miasto zawdzięcza quinto quarto, czyli kuchnię podrobów: część zapłaty mieli otrzymywać w odpadach, z których żony wyczarowywały coda alla vaccinara czy trippa. To opowieść piękna i powtarzana przez wszystkie trattorie w okolicy. Z dokumentami bywa gorzej, ale po spektaklu warto sprawdzić ją empirycznie w jednej z nich – a przy okazji zajrzeć do naszego tekstu o kuchni rzymskiej.
Bilety i informacje praktyczne
Pełny program i bilety są dostępne na oficjalnej stronie romaeuropa.net oraz w systemie Vivaticket. Kasa festiwalu odpowiada pod numerem telefonu +39 06 4555 3050 (także przez WhatsApp): w poniedziałek w godz. 14–18, od wtorku do niedzieli 10–13 i 14–18. Organizatorzy zastrzegają, że program może ulec zmianie, więc przed wyjściem z hotelu warto sprawdzić aktualną datę i godzinę spektaklu.
Mattatoio znajduje się przy Piazza Orazio Giustiniani 4, kilka minut pieszo od stacji metra Piramide i Piramidy Cestiusza. Po drodze miniecie Monte Testaccio, wzgórze usypane w starożytności ze skorup amfor po oliwie. W Rzymie nawet wysypisko śmieci jest zabytkiem.
Powiązane na rzym.it: Folklorystyczne Testaccio · Kuchnia rzymska · Piramida Gajusa Cestiusza · Cmentarz niekatolicki