Dzielnica Campo de’ Fiori

Okazuje się, że mieszkając od wielu lat w Rzymie, są jeszcze takie miejsca, których nigdy nie widziałam. W niedzielę, z całą rodziną wybrałam się więc na wycieczkę na Campo de’ Fiori. Przewodnik w ręku, dwa aparaty fotograficzne, plecak itp. Niczym się nie różnimy od przybyszów z daleka.

Getto i uliczki sprzed pięciuset lat

Wchodzimy w wąskie uliczki, niektóre kamienice stoją tu od XVI wieku, inne trochę późniejsze, ale wszystkie wysokie, z dobudowywanymi przez lata kondygnacjami. Papież Paweł IV utworzył tutaj w 1555 roku bullą Cum nimis absurdum pierwsze w historii Europy oficjalne żydowskie getto – zamykane na noc bramami, z nakazem noszenia przez mężczyzn żółtych kapeluszy, a przez kobiety żółtych chust.

Bardzo lubię czuć smak zwiedzanych miejsc, więc na samym początku, w małeńkim żydowskim sklepie-piekarni, bierzemy miejscowe przysmaki i zajadając po drodze słodkie bułeczki z rodzynkami, migdałami i czymś jeszcze, ruszamy w stronę Fontanny Żółwi.

Fontanna Żółwi

Czterech wyrzeźbionych nagich młodzieńców podtrzymuje misę z żółwiami. Wydaje się, że Taddeo Landini, autor młodzieńców, rzeźbił im nogi taśmowo, bo wszyscy czterej mają w identyczny sposób zgięte palce u stóp. Za to żółwie, dodane sto lat później – nieznanego artysty, przypisywanego niekiedy Berniniemu – wyglądają na prawdziwie żywe.

Kościół San Girolamo della Carità i kaplica Spada

Idąc dalej wstępujemy do kościoła San Girolamo della Carità. Na tym miejscu stał w przeszłości dom św. Filipa Nereusza. W kościele wyróżnia się kaplica Spada zaprojektowana przez Borrominiego, w której wielokolorowe marmury udają draperie – jedna z tych scenografii, w których Borromini udowadnia, że kamień można oszukać, by wyglądał jak tkanina.

Idąc dalej mijamy pełną nastroju rosyjską kawiarnię – samowar, obwarzanki, firaneczki, wnętrze iście z powieści Dostojewskiego.

San Carlo ai Catinari

Kolejny kościół, który odwiedzamy, to San Carlo ai Catinari. Na progu stoi proszący o jałmużnę mężczyzna ze złotym zębem… Nazwę „ai Catinari” zawdzięcza kościół znajdującym się tu niegdyś sklepom wytwarzającym kotły i misy (catinari). Wewnątrz kilka ładnych obrazów, m.in. Guida Reniego i Piotra z Cortony.

Wychodzimy z kościoła, aby przejść się ulicą Giubbonari aż do głównego miejsca tej dzielnicy – placu Campo de’ Fiori.

Plac Campo de’ Fiori: targ, stos i Giordano Bruno

Tutaj, do niedawna, każdego ranka odbywał się gwarny targ, obecnie przeniesiony w inne miejsce. Na środku placu stoi pomnik Giordana Bruna, spalonego na stosie w tym miejscu 17 lutego 1600 roku za herezję – po ośmiu latach procesu inkwizycyjnego, w którym odmówił odwołania swoich poglądów kosmologicznych i filozoficznych. Pomnik, dłuta Ettore Ferrariego, odsłonięto dopiero w 1889 roku, w szczytowym momencie antyklerykalnych nastrojów młodego Królestwa Włoch – co samo w sobie mówi więcej o polityce XIX-wiecznego Rzymu niż o samym filozofie.

Warto też wiedzieć, że za dnia gwarny rynek warzywny, po zmroku Campo de’ Fiori miało w dawnym Rzymie zupełnie inną reputację: historycy obyczajowości (m.in. Jean Delumeau w klasycznej pracy o kulturze grzechu i strachu) wymieniają tę okolicę, obok Rione Monti i Zatybrza, jako jedną z dzielnic, gdzie kwitła licencjonowana i opodatkowana przez władze kurialne prostytucja – zaskakujący, ale dobrze udokumentowany rys papieskiego Rzymu, w którym kontrola moralna szła w parze z fiskalnym pragmatyzmem.

Palazzo della Cancelleria, czyli pałac wygrany w kości

Teraz idziemy oglądać Palazzo della Cancelleria, którego budowę rozpoczęto w 1485 roku. Jest to perła architektury wczesnego renesansu – i pierwszy prawdziwie renesansowy pałac w Rzymie. Stojąc na rogu ulicy del Pellegrino, ten ogromny budynek przypomina transatlantyk.

Historia jego sfinansowania zasługuje na uwagę, choć – jak to bywa z rzymskimi anegdotami – różni kronikarze podają różne kwoty. Papieżem był wtedy Innocenty VIII. Jego syn Franceschetto Cybo uwielbiał gry hazardowe i pewnej nocy przegrał ze swoim kuzynem, kardynałem Rafaelem Riario, fortunę – źródła wahają się między 14 000 a 60 000 dukatów czy skudów, w zależności od tego, komu akurat wierzyć. Gdy papież zażądał od kardynała zwrotu synowskich pieniędzy, Riario miał odpowiedzieć, że bardzo mu przykro, ale już wydał je na budowę pałacu. Papież Leon X przeznaczył ten monumentalny gmach na siedzibę kancelarii papieskiej, gdy Riario, uwikłany w spisek przeciwko niemu, musiał oddać pałac Watykanowi, by ocalić głowę.

Vicolo del Gallo i dom Vannozzy Catanei

Przy ulicy Vicolo del Gallo jest jeszcze jedna pamiątka z życia XV-wiecznych papieży: dom, w którym mieszkała Vannozza Catanei. Urodziła ona kardynałowi Rodrigo Borgii – później papieżowi Aleksandrowi VI – czworo dzieci, w tym słynną Lukrecję i Cesare Borgię, co w tamtych czasach było dość powszechną rzeczą wśród wysokiej hierarchii kościelnej, choć rzadko aż tak dobrze udokumentowaną i aż tak polityczne doniosłą w skutkach.

Santa Maria dell’Orazione e Morte

Kończymy nasz spacer zaglądając do kościoła Santa Maria dell’Orazione e Morte przy Via Giulia. Może ze względu na wezwanie kościoła – tubylcy ani turyści nie odwiedzają go chętnie. A szkoda, bo barokowe wnętrze jest bardzo przytulne i zachęcające do refleksji nad nieuniknioną śmiercią. Fasada kościoła zaprojektowana przez Ferdynanda Fugę ozdobiona jest czaszkami, a nad wejściem wita nas piękna klepsydra. Kto natomiast chciałby złożyć ofiarę na kościół, musi prawie dotknąć stopy skrzydlatej śmierci…

Chcecie przejść tę trasę z licencjonowanym przewodnikiem i usłyszeć więcej o rzymskim getcie, egzekucji Giordana Bruna i skandalach kardynała Riario? Zarezerwujcie wycieczkę – dzielnica Campo de’ Fiori świetnie łączy się ze spacerem po Zatybrzu.

Zobacz jeszcze: Plac Campo de’ Fiori – Plac Wenecki – Nasz kanał YouTube