Piramida Gajusa Cestiusza

Piramida w Rzymie? Tak! Egipt zdobyty przez Rzymian, Egipt powalił Rzymian kulturowo – kolejny raz w historii zdobywcy okazali się barbarzyńcami…

Gajus Cestiusz Epulon

Piramida Gajusa Cestiusza Epulona, to jedyna dziś ocalała piramida rzymska (było ich znacznie więcej) – wspaniały przykład „egiptomanii”, która zaraziła społeczeństwo Republiki po aneksji Egiptu w 30 r. przed n.e.

Gajus Cestiusz, ważny i bogaty polityk republikańskiego Rzymu, zdecydował, że grobowiec w kształcie piramidy będzie idealnym wyborem, by świat o nim pamiętał.

Wiemy z całą pewnością, dzięki zachowanemu napisowi wyrytemu na piramidzie, że ta budowla została wzniesiona w zaledwie 330 dni – prawdopodobnie między 18 a 12 przed n.e. – przez spadkobierców Cestiusza, którzy, by odziedziczyć jego fortunę, musieli spełnić postawiony w testamencie jeden warunek – ukończyć budowę grobowca w ciągu roku. Zdążyli znacznie szybciej, bo – jak głosi inskrypcja – w 330 dni.

Ale kim był ten bogaty polityk? On sam pojawia się w inskrypcjach piramidy jako ważny członek kapłańskiego kolegium epulones, który miał za zadanie organizować coroczne bankiety sakralne – Epulum Iovis – na wspomnienie poświęcenia świątyni Jowisza Kapitolińskiego oraz świątyń Junony i Minerwy. Bycie epulonem oznaczało osiągnięcie wysokiej pozycji społecznej, a zatem dużego bogactwa i władzy!

Zaginione piramidy Rzymu: dlaczego Cestiusza jest jedyna ocalała?

Piramida Cestiusza ocalała nie dlatego, że była wyjątkowa, lecz dlatego, że miała szczęście: kiedy w latach 270–275 n.e. cesarz Aurelian budował swój wielki mur obronny wokół Rzymu, po prostu wcielił ją w jego przebieg jako gotowy, solidny bastion. Reszcie tego szczęścia zabrakło. Przy dzisiejszym Watykanie, w rejonie dzisiejszej Via della Conciliazione, stała niegdyś druga piramida – zwana Meta Romuli – według średniowiecznych opisów Rucellaiego i Pietra Malliego nawet wyższa niż nasza (ok. 40 m) i również pokryta marmurem. Do XV w. przetrwał już tylko jej betonowy rdzeń: w 675 r. papież Donus I kazał zdjąć z niej resztki okładziny marmurowej, by wyłożyć nią posadzkę atrium bazyliki watykańskiej, a w 1499 r., przy budowie Borgo Nuovo, zrównano ją z ziemią całkowicie. Trzecia piramida, prawdopodobnie mniejsza, stała przy Via Flaminia (dzisiejszy Corso), tam gdzie dziś kościół Santa Maria dei Miracoli – wyznaczała początek antycznego odpowiednika rzymskiego „Trójzębu” ulic.

W średniowieczu, gdy nikt już nie pamiętał o Cestiuszu ani jego kolegach epulonach, obie ocalałe wówczas piramidy (nasza i Meta Romuli) zaczęto nazywać Meta Remi i Meta Romuli – rzekomymi grobowcami legendarnych założycieli Rzymu, Remusa i Romulusa. To błędne przekonanie utrwaliło się na tyle mocno, że obie piramidy pojawiają się jako tło w scenach ukrzyżowania św. Piotra u Cimabuego (bazylika w Asyżu, ok. 1280 r.) i Giotta (tryptyk Stefaneschi, Pinacoteca Vaticana) – malarze umieszczali je tam, by zasugerować widzowi, gdzie dokładnie, w pobliżu tych dwóch „grobowców”, miało dojść do męczeństwa apostoła. Norweski historyk sztuki Lasse Hodne poświęcił temu zjawisku osobne studium akademickie, dowodząc, że wizerunek jednej z dwóch piramid w tych scenach to w istocie właśnie Piramida Cestiusza (Hodne, „Inter duas metas”, Acta ad Archaeologiam et Artium Historiam Pertinentia, Institutum Romanum Norvegiae, 2005).

Piramida – konstrukcja i komora grobowa

imponująca jest jej niezwykła konstrukcja: ma 36,4 m wysokości i kwadratową podstawę o boku 29,50 m; fundamenty mają ok. 9m głębokości. Została odlana z cementu rzymskiego, pokryta osłoną z cegieł i płytami białego marmuru z Carrary (marmor lunensis).

Największa niespodzianka piramidy znajduje się w jej środku – mała komora grobowa o powierzchni 24 m2 (4,10 x 5,90 m) – mała w porównaniu z imponującą masą piramidy – pokryta częściowo zachowanymi freskami z postaciami uskrzydlonych Wiktorii, trzymających w dłoniach wieńce laurowe – znak apoteozy Gajusa Cestiusza.
Pierwotnie komora grobowa była zamurowana, zgodnie z egipskim zwyczajem. Pierwsze naruszenie grobu prawdopodobnie dokonało się w średniowieczu, poprzez wykuty tunel po północnej stronie, co spowodowało utratę przedmiotów grobowych i zniszczenie znacznej części dekoracji.
To, co pozostaje dziś całkowicie owiane tajemnicą, to to, czy Cestiusz postanowił zostać poddany kremacji lub pochowany: w rzeczywistości nie znaleziono ani sarkofagów, ani urn na prochy ludzkie.
Pewne jest też, że wewnątrz komory grobowej nie było żadnych wysokowartościowych skarbów materialnych, ponieważ rządzący wtedy Oktawian August zakazał specjalnym prawem ostentacji luksusu w grobowcach. To była prawdziwa porażka dla licznych profanatorów grobów, którzy przez wieki wielokrotnie próbowali zakraść się do piramidy w poszukiwaniu skarbów.

Napisy na piramidzie

Strona południowo-wschodnia:
C(aius) CESTIUS L(uci) F(ilius) EPULO, POB(lilia tribu), PRAETOR, TRIBUNUS PLEBIS, (septem)VIR EPULORUM – „Gajus Cestiusz, syn Lucjusza, z plemienia Poblilia, pretor, trybun ludowy, członek kolegium epulonów„.

Strona północno-zachodnia:
OPUS APSOLUTUM EX TESTAMENTO DIEBUS CCCXXX | ARBITRATU | PONTI P F CLA(udia tribu) MELAE HEREDIS ET POTHI L(iberti) – „Dzieło to, by spełnić zapis testamentowy, zostało wykonane w 330 dni na polecenie spadkobiercy, Lucjusza Ponziusza Meli, syna Publiusza z plemienia Claudia oraz Potho, wyzwoleńca„.

Zwiedzanie piramidy

Zwiedzanie Piramidy wewnątrz jest możliwe jedynie w grupach zorganizowanych, rezerwując wcześniej wejście u zarządcy – COOPCULTURE (tel. +39 06 39967702).

Koszty:
bilet = 5,50 €
opłata za rezerwację = 2,00 €.

Grupy: rezerwacja 40,00 € (max 20 osób)

• 

• 

• 

• 

Chcecie zobaczyć wnętrze piramidy i usłyszeć więcej o rzymskiej „egiptomanii”? Zarezerwujcie wycieczkę z licencjonowanym przewodnikiem – Piramida świetnie łączy się z sąsiednim Cmentarzem niekatolickim w jeden spacer.

Zobacz jeszcze: Cmentarz niekatolicki – Cmentarze rzymskie – Dzielnica Testaccio