Nimfa – ogród rajski

Na południowy wschód od Rzymu, ok. 70 km, rozciąga się jeden z najpiękniejszych ogrodów Italii – Ogród Ninfa, w którym rzadkie, wielowiekowe rośliny pną się po ruinach opuszczonego w XIV wieku średniowiecznego miasta. Romantyczne, kolorowe, na wpół dzikie miejsce, które zauroczyło Virginię Woolf, Trumana Capote, Ungarettiego i Moravię – i które New York Times nazwał kiedyś najpiękniejszym ogrodem świata.

Historia miasta Ninfa

Korzenie dawnej Ninfy sięgają czasów Imperium Rzymskiego – niewielkiej osady rolniczej z małym sanktuarium poświęconym nimfom Najadom, opiekunkom wód słodkich. Prawdziwy rozwój przyniosło jednak średniowiecze: zabagnienie Równiny Pontyjskiej, przez którą biegła słynna Via Appia, wymusiło powstanie nowego, suchego traktu wzdłuż podnóża Apeninów – Via Pedemontana. Ninfa stała się ważnym przystankiem na tej drodze i punktem celnym, dającym spory dochód.

Miasto miało na przestrzeni lat wielu właścicieli z rzymskiego patrycjatu. W 1298 r. papież Bonifacy VIII z rodu Caetani pomógł swojemu nepotowi Piotrowi II Caetaniemu kupić Ninfę i sąsiednie miasta, dając początek dominacji Caetanich na tym terytorium przez kolejnych siedem wieków. W 1382 r. miasto zostało zbrojnie najechane przez żołnierzy Onorata Caetaniego, zwolennika antypapieża Klemensa VII i przeciwnika gałęzi rodu, do której należała Ninfa. Poważnie zniszczone miasto zostało opuszczone i nigdy nie odbudowane – dodatkowym powodem była szalejąca na całej Nizinie Pontyjskiej malaria, przed którą trzeba było przenosić siedliska ludzkie wyżej. Sami Caetani przenieśli się do pobliskiego zamku w Sermonecie oraz do Rzymu.

Odrodzenie Nimfy – powstanie parku

Nowe życie Nimfy zaczęło się w 1921 r., kiedy Ada Bootle Wilbraham, wdowa po księciu Onoracie Caetanim, wraz z synem Gelasiem postanowili stworzyć w ruinach miasta romantyczny ogród w stylu angielskim. Zrekultywowano bagna, zasadzono cyprysy, dęby ostrolistne, buki i mnóstwo róż oraz krzewów, a część ruin – w tym pałac baronialny – odrestaurowano na wiejską rezydencję rodziny.

Ostatnią spadkobierczynią i prawdziwą ogrodniczką była Lelia, córka Roffreda Caetani – utalentowana, choć mało znana malarka – która dbała o ogród jak o jeden wielki, kolorowy obraz. Rodzina Caetani wygasła wraz ze śmiercią księżnej Lelii w 1977 roku, ale jej imię przetrwało dzięki Fundacji Roffredo Caetani, prywatnej instytucji zarządzającej dziś dawnym majątkiem rodziny i Parkiem Ninfa.

Roślinność w ogrodzie Ninfa

Park o powierzchni ośmiu hektarów jest ogrodem w typie angielskim, z ponad tysiącem gatunków roślin, poprzecinanym licznymi strumieniami oraz rzeką Ninfa.

W pobliżu ruin kościoła San Giovanni można zobaczyć orzech amerykański, klon japoński o różowych liściach, buk czerwony i sosnę srebrzystą. Za kościołem Santa Maria Maggiore rośnie żółta bignonia, grupa juki i krzewy róż, a przy ruinach fasady świątyni – cotinus coggygria, tzw. drzewo mgielne, o różowych kwiatostanach przypominających watę cukrową. Wzdłuż alei cyprysowej kwitną erythrina crista-galli, szkarłatne kwiaty podobne do tropikalnych ptaków, a wzdłuż alei lawendowej – wiśnie zwisające, sosna himalajska i bananowce. W ogrodzie skalnym (giardino roccioso) rosną iberisy, escholzia, aloesy i granaty karłowe, a wzdłuż rzeki – leszczyna i liriodendron tulipifera, zwany tulipanowcem.

Bilety i terminy zwiedzania

Ogród Ninfa nie jest miejscem, do którego można wpaść spontanicznie. Wstęp jest możliwy wyłącznie w konkretne dni (głównie weekendy i święta, od marca do listopada) i wyłącznie z rezerwacją online na oficjalnej stronie giardinodininfa.eu – nie da się kupić biletu na miejscu. Ogród zwiedza się w grupach z lokalnym przewodnikiem, w wyznaczonych godzinach; wizyta trwa około godziny i po jej zakończeniu nie ma możliwości pozostania na terenie.

Cennik: bilet normalny 15 € (+0,75 € opłaty przedsprzedaży online), dzieci poniżej 12 lat pod opieką rodzica – gratis, osoby z niepełnosprawnością (powyżej 74–75%) wraz z opiekunem – 8 € przy kasie na miejscu. Latem (lipiec–sierpień) zwykłe wizyty bywają zastępowane specjalnymi wieczornymi trasami o zachodzie słońca. Dokładny kalendarz otwarcia zmienia się co roku i jest publikowany przez Fundację Roffredo Caetani na stronie giardinodininfa.eu – warto sprawdzić go przed planowaniem wyjazdu, bo popularne terminy wiosenne rozchodzą się szybko.

Grupy zorganizowane chcące zwiedzić ogród poza standardowymi dniami otwarcia mogą napisać na adres ingressoninfa@frcaetani.it, podając termin, liczbę uczestników i numer kontaktowy.

Jak dojechać

Adres: Doganella di Ninfa, Via Provinciale Ninfina 68, 04012 Cisterna di Latina (LT). Z Rzymu dojedziecie tam samochodem w niewiele ponad godzinę (droga Pontina SR148 w stronę Latiny, zjazd Borgo Sabotino/Lido di Latina, dalej w kierunku Cisterna di Latina i Ninfy). Ogród dysponuje dużym parkingiem dla samochodów, autobusów i kamperów.

Komunikacją publiczną najbliższa stacja kolejowa to Latina Scalo (na linii Roma–Napoli); z dworca do ogrodu jest ok. 7 km bez połączenia autobusowego – trzeba wziąć taksówkę. Warto połączyć wizytę z pobliskim zamkiem Caetanich w Sermonecie (ok. 9 km), również zarządzanym przez Fundację i możliwym do zwiedzenia tego samego dnia.

Planujecie wycieczkę poza Rzym i szukacie kogoś, kto opowie historię Ninfy, Caetanich i pontyjskiej malarii z odpowiednią dawką ironii? Zarezerwujcie wycieczkę z licencjonowanym przewodnikiem.

Zobacz też inne miejsca w okolicach Rzymu: Castel Gandolfo – Bracciano – jezioro i zamek – Okolice Rzymu