Tivoli – kraina fontan i ogrodów

by

Tivoli to jedna z najciekawszych miejscowości w okolicach Rzymu, słynąca z zabytków starożytności, ogrodów i fontann. Liczy ponad 50.000 mieszkańców i jest położone na wschód od stolicy Włoch, na skraju Gór Sabińskich, nad rzeką Aniene. Malownicze Tivoli – z trzech stron otoczone górami i graniczące z równiną Kampanii Rzymskiej – zachwyca różnorodnością form środowiska naturalnego.
Pisana historia Tivoli sięga 380 r. p.n.e. Pierwotnie miasto nosiło nazwę Tibur i już za czasów Republiki Rzymskiej było ulubionym miejscem letniskowym najbogatszych patrycjuszy. Budowali oni tu swe rezydencje i wille, chroniąc się przed upałem i zgiełkiem zatłoczonego Rzymu. Soczysta zieleń, piękne górskie krajobrazy i bliskość rzeki tworzyły doskonały klimat do odpoczynku. Podobnie działo się w czasach Imperium, kiedy to cesarz Hadrian nakazał tu wznieść kompleks budowli znany dziś jako Villa Adriana. W średniowieczu Tivoli było siedzibą biskupią; z tego okresu przetrwało do dzisiaj kilka interesujących zabytków.

Willa Hadiana w Tivoli

Willa Hadiana w Tivoli

VILLA ADRIANA – zabudowa pałacowa wzniesiona na polecenie cesarza Hadriana w latach 118-134 n.e., mieszcząca się w odległości ok. 5 km od centrum dzisiejszego Tivoli, w miejscowości Villa Hadriana.
Był to najobszerniejszy kompleks ogrodowo-pałacowy znany w starożytności, którego powierzchnia była porównywalna z rozmiarami dawnych Pompejów.
Przełomowym momentem dziejów willi był rok 125 n.e., kiedy to po powrocie z Grecji i Egiptu cesarz Hadrian przebudował ją według wzorów budowli zaobserwowanych podczas podróży. W skład willi wchodziły trzy części: kompleks dla cesarza i jego rodziny oraz przyjezdnych gości, strefa dla wyższych urzędników państwowych,  strefa pomieszczeń dla żołnierzy i służby. Wszystkie części willi połączone są podziemnymi korytarzami i tunelami – w ten sposób służba mogła się dowolnie przemieszczać po willi, będąc jednocześnie niewidoczną dla gości i krewnych mieszkających w pałacu.
Willa przez długi czas służyła następcom cesarza Hadriana jako letnia rezydencja. W III wieku odrestaurował ją Dioklecjan, ale cesarz Konstantyn Wielki, który w Rzymie mieszkać nie chciał, wywiózł niektóre jej dzieła sztuki do Konstantynopola. Od tego czasu kompleks stracił na znaczeniu. W średniowieczu willa była kopalnią materiałów budowlanych dla mieszkańców miasta, a pod koniec XIX wieku willa stała się własnością Królestwa Włoch i rozpoczęto wtedy prace konserwatorskie. W 1999 r. Willa Hadriana została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Do najpiękniejszych zabytków tego kompleksu należą: wzorowany na modelu greckim teatr o średnicy 36 metrów z palestrą i nimfeum, pałac cesarski przy Wielkim Dziedzińcu, Casino (Stadion-Ogród i Pałac Zimowy), Małe i Wielkie Termy (pomieszczenia termalne dla cesarza i jego rodziny), Kanopos (sztuczna dolina z podłużnym stawem imitująca otoczenie świątyni Serapisa w Egipcie) oraz świątynia Apolla.

BILETY
Normalny
10 euro (wejście + wystawy okolicznościowe).
Ulgowy 6.75 euro (wejście + wystawy okolicznościowe); ulga przysługuje obywatelom UE pomiędzy 18 i 25 rokiem życia.
Wejście bezpłatne dla obywateli Unii Europejskiej poniżej 18 i powyżej 65 roku życia.

Otwarta we wszystkie dni tygodnia.
Zamknięta w dniach: 1 stycznia, 1 maja, 25 grudnia.

Dojazd z centrum Tivoli autobusem nr 4

http://www.villaadriana.com/
http://www.villa-adriana.net/

Villa d'Este w Tivoli

Villa d’Este w Tivoli

VILLA d’ESTE – jest największą atrakcją Tivoli. Wejście znajduje się od strony placu Piazza Trento otoczonego średniowiecznymi murami. Przed laty stał tu klasztor benedyktynów, natomiast od 1550 r. istnieje pałac i piękny park, zbudowane na polecenie syna księcia Ferrary, kardynała Hipolita d’Este. Pałac jest położony na krawędzi skalnej i z jego tarasów rozciąga się wspaniały widok na usytuowane poniżej ogrody, rozległe wzgórza i równinę. Wielki ogród rozłożony jest na licznych tarasach połączonych schodami, poprzecinanych żywopłotami, sztucznymi grotami i fontannami. Wizytówką willi jest wszędzie płynąca woda i zacienione alejki.
Najwyżej położona fontanna to Bicchierone (Wielki Kielich) – dzieło Berniniego z wodospadami. Niedaleko znajduje się niesamowity kompleks wodny Cento Fontane – szpaler stu fontann porośniętych bujną zielenią. Inne piękne budowle to fontanna Neptuna, Artemidy Efeskiej, fontanna Owalna, fontanna Smoków, Prozerpiny oraz fontanna Rometta położona na skraju tarasu, z którego rozciąga się widok na Rzym. Bardzo ciekawą budowlą jest fontanna Organów, powstała w 1611 r. za czasów panowania kardynała Aleksandra d’Este. Zbudowano ją w taki sposób, że woda przepływająca przez skomplikowaną sieć kanalików i rurek wydaje dźwięki podobne do muzyki granej na organach.
Wszystkie fontanny, jeziorka i sadzawki zasilane są wodą z rzeki Aniene. Ciśnienie wytwarzane jest naturalnie, dzięki różnicy poziomów w podziemnych kanałach.
W 2001 r. Villa d’Este została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

BILETY
Normalny
8 euro lub 11,00 z okazji różnych wystaw czasowych.
Ulgowy 4 euro lub 7,00 z okazji różnych wystaw czasowych (dla obywateli Unii Europejskiej pomiędzy 18 i 25 rokiem życia).
Wejście bezpłatne dla obywateli Unii Europejskiej poniżej 18 i powyżej 65 roku życia.

Otwarta we wszystkie dni tygodnia oprócz poniedziałku w godzinach 08.30 – 19.30 (17.00 zimą)
Zamknięta w dniach: 1 stycznia, 1 maja, 25 grudnia

http://www.villadestetivoli.info/

Villa Gregoriana w Tivoli

Villa Gregoriana w Tivoli

VILLA GREGORIANA – park założony w XIX wieku wokół letniej rezydencji papieża Grzegorza XVI. Mieści się on w Valle d’Inferno (Dolinie Piekła) – miejscu, które już w starożytności pełniło ważną rolę strategiczną. Tutaj powstał pierwszy most nad rzeką Aniene. Pomimo, że tereny te są dosyć trudne i nieprzyjazne człowiekowi, zarówno pod względem hydrologicznym, jak też geologicznym, to już w starożytności były wykorzystywane przez człowieka. Świadczą o tym różnorakie konstrukcje: mosty, młyny wodne,  kanały, akwedukty, śluzy, tamy i fosy.
Cała dolina, w której znajduje się Villa Gregoriana była jednym z ulubionych i najchętniej odwiedzanych miejsc słynnego Grand Tour – podróży kulturalnej, w jaką często wyruszali młodzi europejscy arystokraci i intelektualiści XVII-XVIII wieku, by poszerzyć swoje horyzonty myślowe i artystyczne.

BILETY
Normalny 5 euro.
Ulgowy (dzieci w wieku 4-12 lat i wycieczki szkolne) – 2.50 euro.
Bilet dla grup – 4 euro/os.
Bilet rodzinny (max. 4 osoby) – 12 euro.

Godziny otwarcia:
10:00 – 14:30 (1 – 30 marca oraz 16 października – 30 listopada);
10:00 – 18:30 (1 kwietnia – 15 sierpnia).
Nieczynne w poniedziałki nieświąteczne. Od 1 grudnia do 28 lutego willa jest otwierana tylko po wcześniejszym zarezerwowaniu wstępu.

http://www.villagregoriana.it/

Inne atrakcje Tivoli

Oprócz okazałych willi, w Tivoli warto również zwiedzić dawny akropol ze świątyniami Westy i Sybilli (blisko Villa Gregoriana – dzielnica Castrovetere),  część wielkiego sanktuarium Herkulesa Zwycięskiego z II w. p.n.e. (dopiero co częściowo odsłonięte pod budynkami starej fabryki),  amfiteatr rzymski, kościół św. Jana Ewangelisty (San Giovanni Evangelista) z piękną serią fresków Perugina, Pinturicchia i Melozza z Forlì oraz XV-wieczną fortecę Rocca Pia.

Tivoli - świątynie Westy i Sibilii Tiburtyńskiej

Świątynie Westy (po lewej) i Sibilii Tiburtyńskiej (po prawej)

Tivoli - świątynia Westy

Świątynia Westy

Dojazd do Tivoli

Pociągiem –> ze stacji kolejowej ROMA TIBURTINA do stacji TIVOLI (ok. 1 godzina, 2,60 euro; stacja jest oddalona od centrum o ok. 1 km).

Autobusem –> metrem B należy dojechać do stacji PONTE MAMMOLO (kier. Rebibbia), skąd odjeżdżają autobusy podmiejskie COTRAL do Tivoli . Czas podróży to ok. 30-60 min., w zależności od ruchu panującego na drogach.

Na w/w środki  transportu publicznego ważne są bilety regionalne BIRG, BRT, CIRS (3 strefy).