Od 5 do 12 metrów pod Bazyliką Watykańską, na poziomie poniżej Grot Watykańskich, znajduje się najmniej znane, ale najbardziej fascynujące miejsce w całym Watykanie — starożytny cmentarz z II i III w. n.e., na którym — wedle tradycji Kościoła Rzymskiego — został pochowany apostoł św. Piotr.
Bazylika konstantyńska
Pierwsza bazylika św. Piotra została zbudowana w IV w. na polecenie cesarza Konstantyna Wielkiego, jako świątynia-mauzoleum nad grobem Apostoła. Ponieważ cmentarz-nekropolia i znajdujący się na niej grób św. Piotra położone były na zboczu, a nie na szczycie wzgórza watykańskiego, trzeba było dokonać poważnych prac ziemnych, by przygotować miejsce dla powstającego kościoła: zniszczyć grobowce, które znajdowały się powyżej grobu Apostoła i zasypać inne, które były poniżej tego miejsca. Na tej właśnie sztucznie utworzonej półce powstała stara bazylika, która dotrwała do XVI wieku. Jej zachowane częściowo elementy możemy do dziś oglądać w podziemiach nowej, renesansowo-barokowej świątyni.
Grób św. Piotra Apostoła
Co działo się z grobem apostoła Szymona Piotra? Przez ponad 16 wieków nikt nie prowadził poważnych wykopalisk pod świątynią. Wystarczyło przekonanie wiernych i potwierdzona od II wieku tradycja pisana wskazująca na miejsce pochówku Apostoła. Dopiero w 1939 r. na polecenie papieża Piusa XII rozpoczęto systematyczne prace archeologiczne, rozpoczynając od miejsca pod konfesją. Odkryto nie tylko grób św. Piotra znajdujący się na głębokości ok. 7 metrów, dokładnie pod ołtarzem głównym (tzw. papieskim), ale także inne groby rozmieszczone wzdłuż antycznej drogi rzymskiej Via Cornelia, przy której powstał cmentarz. Do dziś odsłonięto 22 grobowce, w większości pogańskie. Jedynym w całości chrześcijańskim miejscem pochówku jest grobowiec rodzinny gens Iulia. Pokryty jest wspaniałą mozaiką ukazującą Chrystusa-Wschodzące Słońce na rydwanie (na wzór graficzny Apollina) oraz malowidłami z postaciami dobrego pasterza i rybaka. To co jest zadziwiające w tym grobie, to fakt, że jest on prawie nienaruszony.
W 2008 r. został udostępniony zwiedzającym największy i najbardziej okazały grobowiec nekropolii watykańskiej należący do przedstawiciela znanego rodu rzymskiego Waleriuszy (gens Valeria) — Kajusza Waleriusza Hermy. Powstał on w II poł. II wieku, za czasów panowania cesarza Marka Aureliusza i do dziś zachwyca bogatymi zdobieniami, wizerunkami członków rodziny zmarłego, różnych filozofów i bogów.
Zwiedzanie nekropolii watykańskiej — informacje praktyczne (2026)
🎫 Bilet 2026: 20 € od osoby (wizyta z przewodnikiem licencjonowanym przez Fabbrica di San Pietro — w cenie)
🕗 Godziny: poniedziałek–piątek 9:00–16:30 (ostatnia wizyta 16:15); sobota 9:00–13:00 (ostatnia wizyta 12:15)
📅 Zamknięte: niedziele oraz watykańskie dni świąteczne
👥 Grupy: maks. 12 osób; wszyscy uczestnicy muszą mieć ukończone 15 lat
⏱ Czas zwiedzania: ok. 1,5 godziny
💳 Płatność: wyłącznie kartą kredytową
Jak zarezerwować wizytę?
Rezerwacja jest obowiązkowa — bilety nie są dostępne w kasie na miejscu. Ze względu na bardzo ograniczoną liczbę miejsc (grupy odchodzą co 15 minut) rezerwacji należy dokonać z kilkutygodniowym lub kilkumiesięcznym wyprzedzeniem, zwłaszcza w sezonie wiosenno-letnim i w roku jubileuszowym.
Sposoby rezerwacji:
🌐 Online (zalecane): przez oficjalną stronę bazyliki: www.basilicasanpietro.va
📧 E-mail: visiteguidate@fsp.va
📠 Faks: +39 06 69873017
Wymagane informacje przy rezerwacji:
- liczba osób
- lista imienna uczestników (nazwisko, imię, adres)
- język grupy
- wachlarz dni do dyspozycji w Rzymie (dzień i godzina zwiedzania zostaną wyznaczone przez Ufficio Scavi)
- preferowany sposób otrzymania odpowiedzi (e-mail, faks, poczta)
⚠️ Uwaga! Osoba składająca wniosek o zwiedzanie nekropolii musi figurować na liście uczestników — nie można rezerwować dla innych, samemu nie uczestnicząc. Bilety są imienne i bezzwrotne. Potwierdzenie przychodzi e-mailem; następnie należy opłacić wizytę kartą kredytową przez link w e-mailu. Na miejscu (Ufficio Scavi) należy stawić się minimum 10 minut przed wyznaczoną godziną. Ponieważ zapotrzebowanie jest bardzo duże, tylko część wniosków otrzymuje pozytywną odpowiedź — powodzenia!
Biuro wykopalisk bazyliki — adres
UFFICIO SCAVI
Fabbrica di San Pietro
00120 Città del Vaticano
Tel. +39 06 69885318
Faks: +39 06 69873017
www.basilicasanpietro.va
Wejście do biura wykopalisk (Ufficio Scavi) znajduje się za lewą kolumnadą otaczającą plac św. Piotra (patrząc na fasadę bazyliki). Najpierw trzeba przejść przez kontrolę policji, a następnie zapytać Szwajcarów o wskazanie lokalizacji biura.
Zobacz też: Kopuła bazyliki św. Piotra — Wejście do bazyliki św. Piotra — Muzea Watykańskie